Van bonsai naar kankantrie

The content originally appeared on: De Ware Tijd Online

29/11/2021 18:01

Maureen Silos

WAAROM BLIJVEN WE ARM?
Maureen Silos is socioloog en onder andere auteur van het boek ‘Onderontwikkeling is een keuze’ (1992). Zij werkt aan een vervolg hierop, met als werktitel: ‘Waarom blijven we arm? Cognitie, emoties en de organisatie van stagnatie in Suriname’. In een reeks artikelen zal zij met het publiek de verschillende invalshoeken delen die zij gebruikt om deze vraag te beantwoorden. Deel 2: Van bonsai naar kankantrie.

Tekst Maureen Silos
illustratie Jurmen Kadosoe

TIJDEN DE AFGELOPEN verkiezingen heb ik waarlijk genoten.
Sociale media bekijken was elke dag vaste prik en wel een paar keer
per dag. Onvoorstelbaar dat Suriname zoveel komisch en satirisch
talent heeft, ik heb me rot gelachen. Aan politici besteed ik niet
veel aandacht want hun gedrag en gepraat zijn voorspelbaar, daarom
was ik aangenaam verrast door de presidentskandidaat Chan Santokhi.
Hij heeft tijdens zijn verkiezingscampagne gepoogd inspirerende
speeches te houden en dat was een verademing.

Moe van het militair regime in burgercamouflage hoopte ik
stiekem dat het imago dat Santokhi trachtte neer te zetten, geen
luchtspiegeling zou blijken te zijn. Dat was hoop tegen beter weten
in. Daarom roep ik in een artikel inParbodevan juli 2020 op tot de
“Grote Ontnuchtering”. Dat is het uitdrukkelijk opgeven van de
ingenestelde verwachting dat politici zullen zorgen voor de
onomkeerbare en voortdurende verbetering van de kwaliteit van ons
leven en milieu.

Ik kom tot deze conclusie omdat ik elke samenleving probeer te
begrijpen vanuit drie kerndomeinen die elkaar beinvloeden en de
werkelijkheid, zoals wij die elke dag ervaren, creeren. Het gaat om
het politiek domein, het economisch domein en het psychocultureel
domein. Onze cultuur wordt gekenmerkt door angst en
afhankelijkheid. En onze politieke partijen kenmerken zich door een
commandodemocratie die onder andere andersdenkenden afstraft. Onze
economie is een importeconomie die nauwelijks eigen inkomsten
oplevert waardoor Suriname afhankelijk is van buitenlandse
financiele hulp en leningen. Het samenspel tussen deze drie
maatschappelijke domeinen resulteert al 46 jaar in corruptie,
armoede en stagnatie.

Nieuwe uitdaging

DE ILLUSTRATIE BIJ dit artikel is een versimpelde weergave van
de werkelijkheid en een startpunt om te kunnen verklaren waarom we
arm blijven. Daarnaast moet aan deze schematische weergave worden
toegevoegd het feit dat Suriname een narcostaat is, waardoor onze
instituties behoorlijk zijn verzwakt. Dit is het gevolg van
corruptie die gepaard gaat met de grootschalige handel in en
doorvoer van illegale drugs. Ook vindt grootschalige smokkel plaats
van rondhout en goud. Verder moet worden toegevoegd dat Suriname,
zoals de rest van de wereld, staat voor een uitdaging die nog nooit
in de evolutie van de mensheid is voorgekomen: het dreigende
uitsterven van de mens, samen met ontelbare andere levende
wezens.

De samenleving blijft zich echter focussen op “de politiek” als
het grootste probleem van het land, de veroorzaker van alle
ellende, maar ook als de enige verlosser van deze ellende. Van
commentaren over en beschrijvingen van Suriname gaat 95 procent
over “de politiek” en 4 procent over “de economie”, en dan vooral
over de illegale praktijken waar de bevolking zich bij heeft
neergelegd. De formele economie, die moet zorgen voor duurzame
materiele vooruitgang, wordt niet tot speerpunt van beleid en
planning gemaakt. De economische focus is daarom nog steeds een
koloniale, namelijk goedkope grondstoffenleverancier.

Slechts 1 procent van commentaren over het land gaat over de
motor van elke samenleving; namelijk het denken, voelen en gedrag
van de mensen. Dat terwijl het psychoculturele het dominante domein
zou moeten te zijn, omdat hier mens- en wereldbeelden worden
ontwikkeld. Onder andere over hoe een ideale samenleving eruit moet
zien en waarom. Vanuit deze keuze zouden dan het politieke en
economische domein moeten worden ingericht om de doelen ten dienste
van de keuzes van het psychoculturele domein te
realiseren.

De omgekeerde wereld

IN SURINAME VERKEREN we in de omgekeerde wereld: een werkarm van
de bevolking, “de politiek”, bepaalt de inrichting van de
samenleving, gebaseerd op een mens- en wereldbeeld waarin sociale
en economische ongelijkheid onze vingerafdruk zijn en corruptie
genormaliseerd is. En wie het er niet mee eens is moet maar
vertrekken. Grote delen van de bevolking hebben dit geaccepteerd en
velen willen zelfs ook op deze wijze een graantje meepikken. De
bevolking is door kolonialisme en post-kolonialisme tot bonsais
gemaakt, een miniatuur van de kankantrie die we kunnen zijn.

De dominantie van de politiek is recent heel helder
geillustreerd in de stortvloed van kritiek op het nepotisme van de
regering-Santokhi, die zich daarmee niet heeft gehouden aan
verkiezingsbeloften. Kritieken, analyses, commentaren en
voorstellen om nepotisme terug te draaien zijn sinds haar aantreden
aan de orde van de dag. Uiteraard hebben die geen enkel effect; ze
lijken vooral rituelen waarvan iedereen de uitkomst weet. Waarom
blijven we steeds weer pleiten terwijl we niet serieus worden
genomen? Het antwoord moet gezocht worden in een breder historisch
perspectief dat verder gaat dan de 529 jaar Europese kolonisatie
van de Amerika’s.

Zo’n driehonderdduizend jaar geleden evolueerde de mens in
Afrika. Ze waren jager-verzamelaars en ontwikkelden gedrag dat ze
in staat stelde te overleven in onstabiele omgevingen. Ongeveer
tienduizend jaar geleden stopten onze voorouders, die niet op een
plaats woonden, met jagen en verzamelen. Groepen vestigden zich op
een plaats, begonnen planten en dieren te domesticeren en landbouw
te bedrijven. De bevolkingen groeiden in complexiteit en aantallen.
Historici noemen dit de Landbouw Revolutie. Er kon surplus worden
opgebouwd die gepaard ging met een toenemende ongelijke distributie
van macht en materiele bronnen.

Dit is het begin van maatschappelijke ongelijkheden waarmee we
wereldwijd nog steeds worstelen. En nu ga ikfast forwardnaar 529
jaar geleden: de gewelddadige expansie van West-Europa naar andere
delen van de wereld, het overheersen en roven van andere volken
voor eigen financieel en politiek gewin, allemaal gerechtvaardigd
met racistische argumenten. Het verhaal hoef ik hier niet te
vertellen.

Gekoloniseerd wereldbeeld

WIJ, ALS EX-GEKOLONISEERDEN, hebben bewust of onbewust ons het
kapitalistische Europese mens- en wereldbeeld, dat ongelijkheid
rechtvaardigt, eigen gemaakt. Daarom is ons psychocultureel domein
ons denken, voelen en gedrag gevangen in een manier van kijken naar
de wereld, die ons niet in staat stelt om de macht die burgers
horen te hebben terug te nemen. In zijn recente boek ‘Capital and
Ideology’ zegt Thomas Piketty, de beroemde Franse econoom, dat uit
zijn historische analyse een belangrijke conclusie kan worden
getrokken. Namelijk dat economische ontwikkeling en menselijke
vooruitgang mogelijk is gemaakt door de strijd voor gelijkheid en
onderwijs en niet de heiligverklaring van bezit, stabiliteit en
ongelijkheid.

Ons psychocultureel domein is de afgelopen zesenveertig jaar
verarmd. Hierdoor worden we niet gevoed met informatie die onze
zelfkennis vergroot. Ook zijn wij niet of nauwelijks in staat
diepgaande en complexe analyses te maken over de oorzaken van onze
historische stagnatie. Evenmin over de gevolgen van historische
trauma’s en welke invloed deze hebben op ons huidig denken, voelen
en gedrag. Het meer dan veertig jaar nauwelijks investeren in ons
onderwijs is een bewuste keus geweest van het politiek domein om de
verdere ontwikkeling van het psychocultureel domein, en dus ons
denken, te stuiten.

Dat is het meest schrijnend te zien in onze universiteit. Een
universiteit heeft als universele historische taak om de
samenleving waarin zij opereert, systematisch te voorzien van
nieuwe kennis over een breed spectrum van onderwerpen. Helaas hing
onze universiteit de afgelopen 45 jaar aan een karig infuus. In
geval van degelijke voeding zouden we inzicht hebben gehad in onze
kracht en onze beperkingen en hadden we planmatig, geinformeerd en
op een rationele manier kunnen werken aan onze vooruitgang. En wel
gestuurd door een moraliteit die zich niet laat verleiden door de
betovering van Mammon; geld is tot God gemaakt. Deze betovering,
waarin grote delen van de wereld geloven, wordt zeer doordringend
besproken in het recente boek ‘The Enchantments of Mammon: How
Capitalism Became the Religion of Modernity’
van Eugene
McCarraher.

Cognitieve gevangenis

ALS (VOORMALIGE) GEKOLONISEERDEN moeten wij het mens- en
wereldbeeld van de (voormalige) kolonisator goed doorgronden. Want
door kritiekloos allerlei aannames van de kolonisator over de
werkelijkheid over te nemen, zitten we vrijwillig in een cognitieve
gevangenis. Hierdoor kunnen we dus geen uitweg zien om uit onze
ellende te komen. Ik heb deze kritische exercitie gedaan in mijn
proefschrift over economie-onderwijs in de Caricom getiteld:
‘Economics Education and the Politics of Knowlegde in the
Caribbean’. Het wordt tijd dat we de controle over ons denken en
voelen terugnemen!

Ons openbaar vertoog is in de afgelopen 46 jaar ernstig
gestagneerd. Het gevolg hiervan is dat wij niet in staat zijn onze
collectieve intelligentie te gebruiken om vorm en inhoud te geven
aan de samenleving waarin we willen wonen. Anders waren we niet
teruggevallen in de slachtofferrol als overlevingsstrategie, die zo
kenmerkend is voor onderdrukte en mishandelde mensen. De pleidooien
om nepotisme te stoppen waren een pijnlijk voorbeeld hiervan.

We moeten ophouden met bedelen om aandacht voor onze noden maar
het heft in eigen handen nemen. Om succesvol te zijn hierin zullen
we wel een van de moeilijkste klussen van de menselijke evolutie
moeten klaren. Namelijk overstijgen van de etnische identiteit, die
een biologische wetmatigheid heeft. Want wat de geschiedenis van de
mensheid ook heeft aangetoond, is dat door samen te werken mensen
in de afgelopen millennia armoede en geweld hebben kunnen
verminderen. De mens,homo sapiens, het zoogdier met complexe
hersenen, taal en verbeeldingskracht, is meester in samenwerking.
En is, in al zijn en haar glorie, een kankantrie!

Om verder te lezen:

Piketty, Thomas. 2020. Capital and
Ideology. Harvard University Press.

McCarraher, Eugene. 2019.”The Enchantments
of Mammon: How Capitalism Became the Religion of Modernity”.
Harvard University Press.




Gerelateerde artikelen

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina