Sranantongo icoon Eddy van der Hilst heengegaan

The content originally appeared on: De Ware Tijd Online

22/04/2022 15:02
-
Audry Wajwakana

Sranantongo icoon Eddy van der Hilst is niet meer.
Foto: dWT Archief

PARAMARIBO
Sranantongo icoon Eddy van der Hilst is donderdagmiddag op 78-jarige leeftijd overleden. Hoewel het bekend was dat hij al een poosje ziek was, kwam het verdrietige nieuws bij velen hard aan. Ook voor schrijver/dichter Romeo Grot, die in de afgelopen dertig jaar heel nauw heeft samengewerkt met Van der Hilst, was dat niet anders. “De laatste keer dat we elkaar lijfelijk hebben gesproken was anderhalf jaar geleden. Daarna stuurde ik hem wel regelmatig een appberichtje”, vertelt Grot verdrietig.

Hij memoreert de icoon als degene die hem verder wegwijs heeft
gemaakt in het Sranantongo toen hij in 1985 naar Suriname
remigreerde. “Ik ben bij hem op taalles geweest en in 1987 kwam
mijn eerste boek ‘Georgette mi lobi’ uit, waarin Eddy de wortu
na fesi
(het voorwoord) schreef en heel mooi verwoordde hoe
het Sranantongo zich in de afgelopen eeuwen heeft
ontwikkeld”, zegt Grot.

Alle Surinaamse auteurs die de laatste dertig jaar iets in
Sranantongo publiceerden, hebben Van der Hilst
geconsulteerd. Hij studeerde linguistiek met name Afrikaanse en
creooltalen aan de Rijksuniversiteit Leiden. Terug in Suriname
begon hij als maatschappelijk werker en communiceerde niet in
het Nederlands met de mensen, omdat hij ervan uitging dat ze dan
half verstaan van wat hij zei.

“Eddy’s belangstelling voor het Sranantongo kreeg
handen en voeten toen hij colleges volgde bij professor Jan
Voorhoeve”, weet Grot. Later werd hij assistent van Voorhoeve bij
verschillende projecten in Suriname, zoals de totstandkoming van de
eerste boeken met poezie van Johanna Schouten-Elsenhout. In de
commissie die belast was met de spelling van het
Sranantongo had hij zitting met onder anderen Andre Kramp,
Hugo Overman en Hein Eersel.

Sranantongo cursus

Een van de mythes was dat Sranantongo geen taal was,
omdat het geen grammatica had. In samenwerking met Gerard Alberga
van drukkerij Alberga, een goede vriend van Van der Hilst, werd er
in 1987 een Sranantongo cursus op de STVS
verzorgd. “Eddy liet in zijn uitzendingen zien dat er wel degelijk
regels ten grondslag lagen aan goed gebruik van
Sranantongo. Zo had hij voor het woord agenda het woord
memre buku bedacht. In die periode kende men alleen de
Memre Buku Kazerne.”

Grot vervolgt: “Hij pleitte ervoor om gebruikelijke theorieen
achterwege te laten die dachten in termen van onderwerp en gezegde.
Hij toonde aan dat het Sranantongo veel gebruik maakt van
seriele werkwoorden. De theorie van Chomsky werd dankbaar
gebruikt.”

Het grote voorwerk van de Sranantongo heeft Julius
Koenders ‘Papa Koenders’ met zijn tien jaar lange publicatie van
‘Foetoe-boi’-verzet (1946-1956), met als gevolg de ‘Wi Eygi
Sani’-beweging door Eddy Bruma, Overman, Voorhoeve en anderen.
“Maar op een gegeven moment was er stilte, die Eddy weer oppakte”,
weet Grot.

Sranan Akademiya

In 1986 nam Van der Hilst de stok bij Sranan Akademiya over van
Overman. Verschillende commissies werden ingesteld (vergelijkbaar
met de huidige samenstelling van culturele werkgroepen bij Naks).
Echter, toen hij het voorzitterschap overnam, begon ook de
Binnenlandse Oorlog in Suriname en trok veel kader weg, waardoor
vele werkgroepen werden ontbonden.

Een groep die wel doorliep was die zich bezighield met de
ontwikkeling van een Sranantongo-woordenboek. Elke
maandagavond kwamen de leden bij elkaar thuis bij Robert
Wijdenbosch. Doordeweeks kon worden gewerkt in het Rekencentrum van
de Anton de Kom Universiteit van Suriname. Maar ook deze groep had
last van het wegtrekken van kader. Uiteindelijk bleef Van der Hilst
alleen achter.

Grot: “Nu Eddy er niet meer is, komt het werk nu over op de
huidige generatie. Ik denk hierbij aan Naks, Tata Julius Koenders
Instituut, Kwasi Koorndijk Consultancy.” Daarnaast is hij blij met
de beweging van de Facebookgroep ‘Kruderi nanga Kruktu’,
waarbij liefhebbers als Hermine Haman en Stuart Rahan er alles aan
doen om de taal veelvuldig te gebruiken.

De Sranantongo-icoon heeft ook aan de wieg gestaan bij de tot de
totstandkoming van de Naks-iconenkalender in 2017, waarbij niet
alleen de Surinaamse helden in de schijnwerpers worden geplaatst,
maar ook het Sranantongo. Grot, die ook deel uitmaakt van
Naks, geeft aan dat samen met Van der Hilst jaren is gewerkt om
taalcursussen bij de organisatie te ontwikkelen. “Naks wil in
navolging hiervan een vertaalbureau opzetten. Dit is een
voorzetting van het werk van Eddy”, zegt Grot.



Gerelateerde artikelen

Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina