Diorama’s centraal in expo Amsterdam Museum over slavernijgeschiedenis

The content originally appeared on: De Ware Tijd Online

20/04/2022 09:59

Theatermaker Tolin Alexander toont storytellers een plaatje van een diorama waar het leven op een plantage is afgebeeld.

PARAMARIBO
Om het verhaal van de trans-Atlantische slavernij en de gevolgen daarvan tastbaar te maken, heeft Rita Maasdamme (1944-2016) 23 diorama’s gemaakt, die op diverse locaties in Nederland en op Aruba werden tentoongesteld. “De kunstenares is in 2016 overleden en al haar spullen, waar ze tijd en geld in stopte, zijn sinds haar overlijden in twee opslagruimtes in Nederland terechtgekomen. De familie wil dat ze een goede plek krijgen”, vertelt Annemarie de Wildt.

Tekst Audry Wajwakana
Beeld Audry Wajwakana / Astra Singh

De conservator van het Amsterdam Museum is bezig voorbereidingen
te treffen voor een tentoonstelling in oktober waarin de diorama’s
centraal staan. In verband met een storytellingtraining, een
twinningproject tussen het Amsterdam Museum en het Openluchtmuseum
Fort Nieuw-Amsterdam in Suriname, heeft ze de deelnemers verteld
over deze diorama’s.

Ze heeft op A3-papier prints gemaakt van enkele waarop scenes
als het leven op de plantages, marrons, inheemsen, maar ook de
bromkidyari (bloementuin) van de in Suriname voorkomende
bevolkingsgroepen als inspiratie dienden om er door de deelnemers
een eigen verhaal van te maken. In vertel- en theatrale technieken
werden de deelnemers bijgeschoold door gasttrainer Tolin
Alexander.

Op de tweede dag mochten ze hun verhaal op eigen wijze
presenteren. Dit is door documentairemaker Kevin Headley
vastgelegd. Korte fragmenten van deze opnames zullen onderdeel zijn
van de tentoonstelling in het Amsterdam Museum. “Hiermee willen we
de verschillende perspectieven die er over de geschiedenis zijn
tonen”, legt De Wildt uit.

Surinaamse elementen

Maasdamme werd op Aruba geboren uit Surinaamse ouders. Haar
vader werkte vier jaar bij de olieraffinaderij op Curacao en keerde
daarna terug naar Suriname, waar hij zijn vrouw huwde. Het jonge
echtpaar verhuisde naar Aruba waar het vijf kinderen kreeg. In 1960
zijn Rita en haar zus Brita naar Nederland gegaan voor een
vervolgopleiding.

Rita leerde voor coupeuse en werkte als handwerklerares. In de
jaren tachtig werd zij arbeidsongeschikt verklaard en begon ze de
diorama’s te maken met als rode draad het verhaal van de
trans-Atlantische slavernij en de gevolgen daarvan. Ze heeft nooit
in Suriname gewoond, maar kwam er vaak op vakantie.

Belangrijke verhalen in de diorama’s zijn de afschaffing van de
slavernij en de wijze hoe slaven werden behandeld. De Wildt laat
een plaatje van een vrouw zien die iets dat zwaar lijkt op haar
hoofd vasthoudt. Iets verder van haar is een man met opgetrokken
knieen, waartussen een stok is gestoken, aan handen en voeten
gebonden.

Een zware lijfstraf die in de geschiedenisboeken bekend staat
als de Spaanse bok, in het Sranan Spansboko. “Ik wijs je
nu de foto’s, maar als je die poppen in het echt ziet, dan heb je
er een heel ander gevoel bij. Het is heel heftig om zo naar een
gruwelijke scene als een Spaanse bok te kijken”, beaamt de
conservator.

Andere thema’s die Maasdamme heeft uitgebeeld zijn het leven op
de plantages, maar ook waarin de verschillende bevolkingsgroepen
met hun eigen klederdrachten, flora en fauna van Suriname en de
Antillen een hoofdrol spelen. Voorbeelden hiervan zijn de
Tula-opstand op Curacao en de Hindostaanse immigratie naar
West-Indie (Suriname).

Nalatenschap goed bewaren

Maasdamme heeft poppen van rond de dertig tot 35 centimeter
gemaakt. “We kunnen haar niet meer interviewen hoe ze het onderzoek
heeft gedaan. Aan de hand van bepaalde scenes mogen we wel de
conclusie trekken, zoals de officieren die in het moeras op zoek
gaan naar de weggelopen tot slaaf gemaakten. Dat is een scene uit
het boek van John Stedman”, zegt De Wildt.

Behalve de poppen zijn bijbehorende miniaturen als een stamper,
suikerrietplantjes, inheemse zeef, inheemse hutten, marronhuizen
met tembe art, flora en fauna gemaakt. De Wildt is op zoek naar
personen die contact hebben gehad met Maasdamme. Van haar weet de
conservator dat ze deze miniaturen niet zelf heeft gemaakt. Zo
heeft ze samengewerkt met gedetineerden in de gevangenis van
Amsterdam. “Wat we aan het doen zijn is, om het verhaal te laten
vertellen door de mensen die haar hebben gekend.

Lees het volledig artikel in de woensdageditie van
de Ware Tijd



Reageren op dit bericht? Bezoek onze Facebook-pagina